Technieken en tooling
Het werk van een (enterprise-)architect kan ondersteund worden door het gebruik van technieken en tools. Hier enkele gedachten daarover en voorbeelden ervan.
Architectuurtechnieken
De beschikbare architectuurtechnieken zijn voor het merendeel sterk descriptief van aard. Ze helpen vooral bij het beschrijven of modelleren van de bestaande situatie. Er zijn nog nauwelijks methoden en technieken die ondersteunen bij het opstellen van ontwerpprincipes. De meeste technieken zijn gericht op het descriptieve architectuurconcept en focussen zich hoofdzakelijk op het modelleren.
Veel technieken vinden hun achtergrond in de IT. Dit maakt dat de technieken heel goed bruikbaar zijn in (IT-) systeemontwerp, maar nauwelijks geschikt zijn voor het opstellen van enterprise-architectuur. Ondanks dat worden met name IDEF en UML nog wel door architecten gebruikt.
Aan de andere kant komen er modelleertalen die juist wel aandacht hebben voor de enterprise als een samenhangend geheel van business, organisatie, informatie en techniek, zoals ArchiMate. Deze is juist tot stand gekomen om enterprise-architecturen te kunnen modelleren en beschrijven.
IDEF
IDEF staat voor Integrated Definition Methods. IDEF is feitelijk een set van zestien verschillende technieken, elk geschikt voor een bepaald doel.
Bekende IDEF-technieken zijn:
• IDEF0 voor het modelleren van processen in de vorm van activiteiten, acties en beslissingen.
• IDEF1 voor gegevensmodellering.
• IDEF3 om het gedrag van systemen te beschrijven door middel van functies en logische operatoren.
IDEF wordt in de praktijk nog regelmatig toegepast vooral voor procesmodellering. Maar zoals hierboven ook aangegeven wordt daarmee slechts het descriptieve aspect van architectuur geraakt en dat op slechts een beperkt domein binnen enterprise-architectuur.
UML
De Unified Modelling Language is een door de Object Management Group (OMG) gestandaardiseerde beschrijvingstaal voor het modelleren van objectgeörienteerde systemen. UML wordt vooral gebruikt in de analyse- en ontwerpfase van ontwikkelprojecten. In de praktijk wordt UML ook wel eens gebruikt voor architectuurbeschrijvingen. UML bevat de volgende onderdelen:
• Use cases: beschrijven de interactie tussen een gebruiker en het systeem.
• Class diagrammen: beschrijven de soorten objecten binnen het systeem.
• Sequence en collaboration diagrammen: beschrijven hoe een groep objecten samenwerkt bij een specifiek gedrag.
• Package diagrammen: beschrijven hoe klassen in groepen worden georganiseerd.
• State diagrammen: beschrijven het gedrag van een systeem door alle toestanden en alle transacties van de ene naar de andere toestand van een object weer te geven.
• Activity diagrammen: beschrijven het gedrag van een systeem waarbij synchronisatie, parallellisme en sequentiële activiteiten worden aangeduid.
• Component diagrammen: beschrijven de primaire softwarecomponenten waaruit een systeem is opgebouwd.
• Deployment diagrammen: geven de fysieke relatie aan tussen software en hardware componenten van een systeem.
Naast de hierboven beschreven modellen zijn extensies ontwikkeld zoals Use case diagrammen voor business modelling. Het OMG is bezig om UML uit te breiden tot UEML (Unified Enterprise Modelling Language).
Deze ontwikkelingen geven aan dat UML opschuift van pure IT-modellering naar meer enterprise-modellering. Of het daarmee een geschikte techniek wordt voor de architect valt nog te bezien, immers de nadruk ligt nog steeds op het descriptieve aspect van architectuur.
ArchiMate
Tot voor kort bestond er in de praktijk weinig ondersteuning voor architecten bij het modelleren van de enterprise. ArchiMate brengt daar verandering in.
Het ‘ArchiMate’ project is enige jaren geleden geïnitieerd door een consortium van op de levering en toepassing van IT gerichte participanten uit het bedrijfsleven en de academische wereld. De reden voor het initiatief was gelegen in de observatie dat bedrijfsverandering vaak mislukt doordat een geïntegreerde en samenhangende aanpak ontbreekt. Domeinen die bij de verandering betrokken zijn kenmerken zich door geïsoleerde benaderingen, met ieder een eigen taal, methoden en hulpmiddelen.
Het doel van het ArchiMate project is het bieden van integratie door het ontwikkelen van een geïntegreerde architectuurbenadering die de verschillende enterprisedomeinen en hun relaties beschrijft en visualiseert. Hierbij gaat het in essentie om de ontwikkeling van een ‘architectuurtaal’ en visualiseringstechnieken waarmee het proces van architectuurontwikkeling kan worden ondersteund. De beoogde taal richt zich primair op inter-domein relaties en high-level intra-domein relaties.
Vergelijking modelleringstalen
Een vergelijking van modelleringstalen en hun toepassing is te vinden in de scriptie van Chris Magee, "Succesfull modelling of the enterprise".
Architectuurtools
Er zijn verschillende architectuurtools op de markt die vanuit verschillende achtergronden ontstaan zijn. Een aantal bekende tools zijn:
Enterprise architectuur tools:
Architect (BiZZdesign), gebaseerd op ArchiMate. Architect is ArchiMate gecertificeerd;
IDS Scheer ARIS; ARIS is een integraal softwareplatform voor continue procesverbetering. Procesverbetering is geen eenmalige activiteit, daarom ondersteunt ARIS het gehele verander- en verbeterproces en alle rollen en expertisegebieden binnen dat proces.
ARIS is erkend marktleider in zowel BPM als Enterprise Architectuur en biedt functionaliteiten uiteenlopend van Process Intelligence en Compliance Management, tot business-gedreven SOA en ArchiMate.
Metis Enterprise (Troux). Metis is ArchiMate gecertificeerd;
System Architect (Telelogic)
Procesmodelleringstools:
IDS Scheer ARIS;
BiZZDesigner (BiZZdesign)
Repositories:
Adaptive;
Rochade (Allen Systems Group)
Tools bieden over het algemeen mogelijkheden voor modellering en ontwerpprincipes, visualisatie en publicatie, analyse en opslag en beheer.